تاریخچه ترجمه

HISTORY OF TRANSLATION

تاریخچه ای از ترجمه در دنیا

در طول تاریخ ،ترجمه ها  تقریبا در هر جنبه ای از جامعه نقش حیاتی ایفا کرده است. از زمان های قرون وسطایی، مترجمان از کمک های زیادی در توسعه زبان ها، شکل دادن هویت های ملی و تشکیل بورس تحصیلی برخوردار بودند.

تاریخچه کلمه ترجمه:

کلمه “ترجمه” از واژه لاتین بدست می آید که به معنی “آوردن یا انتقال” است. یکی دیگر از اصطلاحات مرتبط با کلمه ی یونانی باستان از “متافراس” به معنای “صحبت کردن در میان” است و از این جا، واژه ی متافراس متولد شده است که به معنی “ترجمه کلمه برای کلمه است”. این اصطلاحات در قلب تئوری های مربوط به ترجمه در طول تاریخ بوده اند و بینش هایی را در مورد زمانی که ترجمه ها در طول سال ها مورد استفاده قرار گرفته اند، ارائه می دهند.

ترجمه در اوایل دوره بین النهرین، زمانی که شعر سومریان، گیلگمش به زبانهای آسیایی ترجمه شد، انجام شد. این به حدود هزاره دوم قبل از میلاد می رسد. دیگر آثار ترجمه شده باستانی شامل آنهایی هستند که توسط راهبان بودایی که اسناد هندی را به زبان چینی ترجمه کرده اند. در دوره های بعدی، متون یونانی باستان نیز توسط شاعران رومی ترجمه شد و برای ایجاد آثار ادبی برای سرگرمی سازگار شدند.  خدمات ترجمه در رم به وسیله سیئر و هوراس مورد استفاده قرار گرفت و این استفاده ها تا قرن 17 ادامه یافتند، در حالیکه شیوه های جدیدتر توسعه یافتند.

استدلال می شود که دانش و یافته های دانشگاهیان یونانی به طرز گسترده ای به لطف کار ترجمه محققان عربی توسعه یافته و درک شده است. هنگامی که یونانی ها فتح شدند، آثار آنها توسط محققان عربی گرفته شد که آنها را ترجمه و نسخه های خود را از درک علمی، سرگرمی و فلسفی ایجاد کرد. این نسخه های عربی بعدا در قرون وسطی، عمدتا در سرتاسر اسپانیا به زبان لاتین ترجمه شد و کارهای حاصل از آن به دست آمد.

مترجمین مشهور در طول زمان

اغلب مترجمان  در تاریخچه ترجمه شخصیت های پنهان، افراد نامرئی هستند که راه را برای برخی از بزرگترین مشارکت در انتشار ایده ها، دانش و نظریه ها در طول سال ها گشوده اند. در بعضی موارد، کار کردن به عنوان مترجم فوق العاده خطرناک بود و حتی بعضی از آنها  به خاطر کارشان از دست رفتند. این شامل مترجمین معروف مانند ویلیام تیندال، که در سال 1536 در هلند اعدام شد، زیرا او در ترجمه کتاب مقدس به زبان انگلیسی مشغول به کار بود. دیگر مترجمین مشهور عبارتند از:

1.راهبان چینی Xuanzang که در سال 645 میلادی با 74 ترانه در قالب بودایی هند به چینی ترجمه شد.

2.کنستانس گارنت یک مترجم انگلیسی بود که ترجمه کلاسیک روسی از جمله تولستوی، چخوف، تورگنف و گوگول را به زبان انگلیسی به پایان قرن نوزدهم ترجمه کرد.

3.گرگوری راباسا یک مترجم ادبی آمریکایی بود که در طول قرن بیستم، چندین لاتین را به زبان انگلیسی ترجمه کرد.

درک و تمرین ترجمه مدرن

پس از انقلاب صنعتی، اقتصاد به سرعت توسعه یافت و به یک ماشین با پتانسیل موفقیت جهانی تبدیل شد. ماشین های جدید اجازه تولید سریع متون و مواد مرتبط با کسب و کار را می دهند و این بدان معنی است که زمان بیشتری می تواند در تکامل یک شرکت و ترجمه مواد برای ورود به بازارهای خارجی سرمایه گذاری شود. از قرن 18، کسب و کار از خدمات ترجمه رسمی بهره مند شد.

اینترنت توانایی دسترسی، ترجمه و درک متون و اسناد از سراسر جهان را دارد. نکته مهم این است که نیاز به درک فرهنگ کشور اصلی و مخاطبان هدف بیشتر با ابزار و شیوه های جدید تقویت می شود. اگر چه برخی از خدمات ترجمه فوری قادر به ترجمه متافاز (ترجمه کلمه ای برای کلمه است)، شرکت های متخصص، پلتفورم ها و مترجمان قادر به ترجمه متون و سخن گفته به چند زبان می باشند، در حالی که با توجه به اهمیت و فرهنگ گیرنده هدف باشد.انوع روش های ترجمه دیگر که در مقاله ای دیگر به آن پرداختیم،وجود دارد.


ترجمه در ایران

اما در اواسط دوره قاجار بود که سومین نهضت ترجمه در ایران به دنبال شکست‌های ایران از روسیه، با ورود هیأت‌های نظامی و علمی خارجی به خصوص فرانسوی به ایران آغاز شد تا آنجا که عباس میرزا چاپخانه‌ای در تبریز ساخت و با تأسیس دارالفنون در دوره ناصرالدین شاه، نهضت ترجمه به بالاترین درجه رشد و تکامل خود تا آن زمان رسید. نخستین کتاب‌های ترجمه‌شده از زبان­های اروپایی به فارسی شامل کتب مربوط به علوم نظامی و سپس نوشته‌های تاریخی نظیر کتاب‌های پطر کبیر، شارل دوازدهم، انحطاط و سقوط امپراطوری روم و … بودند که برای استفاده از دانشجویان دارالفنون ترجمه شده بودند.

ضرورت شناخت جهان نو و درک پدیده‌های آن مسئله‌ای بود که از همان ابتدا ذهن اندیشمندان قاجاری را به چالش کشید. اگرچه ضرورت شناخت و ترجمه آثار متفکرین اروپایی به ویژه به دوره فتحعلی‌شاه باز می‌گردد، اما این نیاز به مرور شدیدتر احساس شد، به طوری که ما در دوره ناصرالدین‌شاه با یک نهضت ترجمه مواجه می‌شویم که عطش سیری‌ناپذیری در شناسایی عصر نو داشت. این ترجمه اگرچه در پاره‌ای موارد غیرانتقادی بود، اما تأثیر عمیق و به‌سزایی برای درک و پذیرش جهان نو در میان متفکرین این دوره برجای نهاد.

گسست جامعه قاجار از اندیشه سنتی و بروز گرایش‌های نوخواهان در آن دوره پیامد یک خودآگهی انتقادی بود که به دنبال بروز بحران‌های متعدد اجتماعی ـ سیاسی رخ نمود. رشد روز افزون ترجمه  آثار سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در روزگار قاجاران، سبب گسترش آگاهی‌های اجتماعی شد.

در این میان چهار عامل روابط سیاسی، علاقه نخبگان فرهنگی ـ‌ سیاسی، نظام آموزشی و ایدئولوژی غالب در انتخاب زبان مورد ترجمه‌‌ تاثیر داشت. این چهار عامل که باعث بیش‌تر شدن فرآورده‌های ترجمه ادبی در بعضی دوره‌ها شدند. اولین عامل که استفاده از زبان را برجسته می‌کند روابط سیاسی است.

علاقه نخبگان فرهنگی و سیاسی جامعه به یکی از زبان‌های خارجی نیز باعث زیاد شدن ترجمه از آن زبان می‌شود. نظام آموزشی نیز عامل مهمی در این جریان بود. از اواخر دوران قاجار که مدرسه شکل گرفت و بیش‌تر تحصیل‌کرده‌ها زبان فرانسه را در دبیرستان می‌خواندند بیش‌تر ترجمه‌ها از زبان‌ فرانسه انجام شدند.

چهارمین عامل رواج ایدئولوژی‌ بود که در ترجمه از زبان آن ایدئولوژی تاثیر داشت. البته بیش‌تر افرادی که ترجمه می‌کردند یا درباری و یا از وابستگان درباریان بودند. از آثاری که در آن دوره ترجمه شده‌اند می‌توان به “خاطرات یک خر” از نویسنده فرانسوی،‌ “طبیب اجباری از مولیه“، “سه تفنگدار” از الکساندر دوما و “بینوایان” که با عنوان “تیره بختان” و با ترجمه میرزا یوسف اعتصام الملک منتشر شد، اشاره کرد.

شکل‌گیری افکار مارکیستی در دهه 20 سبب شد در این دهه آثار نویسندگان کلاسیک روسی مانند تولستوی و داستایوسکی ترجمه شد. حوالی دهه 50 رئالیسم سوسیالیستی شکل گرفت. در این دهه سروش استپانیان آثار چخوف ‌را ترجمه کرد و مترجمانی از جمله سروش حبیبی و ضیاءالله فروشانی خیلی از آثار روسیه را به فارسی ترجمه کردند. آثار آلمانی هم به دلیل چهار عامل مورد ذکر با گرایش‌های مختلف و به همت مترجمانی مثل مهدی سمسار، تورج رهنما، علی‌اصغر حداد، خسرو ناقد، جاهد جهانشاهی و علی عبداللهی ترجمه شدند. اما مجموع آثاری که از زبان آلمانی ترجمه شد حدود 70 اثر است.

 فعالیت آمریکایی‌ها در این دوران، سبب شد موسسه چاپ و نشر ترجمه و موسسه انتشاراتی فرانکلین‌ تأسیس شود.  تأسیس این مؤسسه از جمله اقداماتی است که آمریکایی‌ها در زمینه ترجمه آثارشان در ایران انجام دادند و این مساله باعث رواج ترجمه آثار آمریکایی در ایران شد. مراوداتی که با آمریکا بود و گسترش فرهنگ آمریکایی در سطح دنیا باعث‌ گرایش گروهی از افراد به سمت ترجمه ادبیات انگلیسی شد. در آن زمان مترجمانی هم‌چون مسعود فرزاد و مجتبی مینوی آثاری را از نویسندگان کلاسیک آمریکا ترجمه کردند.

در دهه 30 افرادی به سمت ادبیات آمریکا رفتند که ما شاهد ترجمه‌های پرویز داریوش، ابراهیم‌ گلستان، سیمین دانشور، نجف دریابندری، ابراهیم یونسی و دکتر صالح حسینی در این زمینه هستیم. از دهه 40 زبان ‌انگلیسی جایگزین زبان فرانسه در دبیرستان‌ها شد. اما مترجمان ایرانی از زبان‌های ایتالیایی، اسپانیولی، ژاپنی و… هم آثاری را ترجمه کردند که البته در بین تمام این زبان‌ها ترجمه از زبان عربی رواج داشته و ترجمه‌ می‌شد.

بازدیدها: 774

وبسایت https://denavira.ir
نوشته ایجاد شد 7

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نوشته های مرتبط

متنی که میخواهید برای جستجو وارد کرده و دکمه جستجو را فشار دهید. برای لغو دکمه ESC را فشار دهید.

بازگشت به بالا
Open chat
سلام بفرمایید